De straatnamencommissie van Eindhoven heeft de straten van Gijzenrooi vernoemd naar vennen in de omgeving.
Tekst: Kees van Vessem.

De Vennen van Gijzenrooi

In Gijzenrooi zijn alle straatnamen genoemd naar een ven. Is dat een fantasienaam of bestaat dit ven echt? Het ven waaraan u woont bestaat echt, zoals alle vennen van Gijzenrooi. Misschien vraagt u zich af hoe het ven waar u woont er uit ziet. Daarom hebben we een poging ondernomen om alle vennen te beschrijven. Waar liggen ze, hoe zien er uit en hoe komen het aan hun naam, enz. Als je het leuk vindt leuk om je “eigen” ven eens te bezoeken, kun je via de fiets- en wandelknooppunten die over heel Brabant uitgerold zijn wellicht een mooie route uitstippelen. Overzichten zijn via internet te downloaden of via de (reis)boekhandel, ANWB of VVV aan te schaffen.

Berkven

Het Berkven ligt in de driehoek Middelbeers-Vessem-Westelbeers. Het is een van de mooiste vennen van de Kempen. Liggend op de Landschotse hei weerspiegelt het – slechts onderbroken door een paar pollen hoogveen – vanaf de bosrand op een prachtige manier de lucht. Bij windstil weer, ’s zomers of ’s winters, bij heldere hemel of bij een dreigende bui, is het een plaatje om te zien. Wie wil er eens een foto van maken bij volle maan en heldere hemel? Hoe je bij dit prachtige ven komt? Als je vanaf Middelbeers richting Vessem gaat en ter hoogte van camping “Kempenzoom” rechtsaf een zandweg inslaat, zie je aan het eind van het bos het Berkven liggen. Op de moerassige Landschotse heide liggen ook nog enkele andere mooie vennen, zoals de Keijenhurk (‘hurk’ is laaggelegen grond), het Kromven en Wit Holland.

Biesven

De naam Biesven komt vaker voor. Het Biesven op de Leenderhei. Hoe het aan zijn naam komt is niet moeilijk te raden; het ven is omgeven door de vochtminnende biezen die vrij algemeen voorkomen. Voor een wandeling of en fietsroute over de Leenderhei naar het Biesven is de Achelse Kluis een goed startpunt en een nog beter eindpunt. Ze brouwen er een heerlijke trappist. Ga vanuit de Kluis de asfaltweg naar de Leenderhei op. Na ongeveer 2 km bij de bosrand linksaf een zandpad in en na ongeveer 800 m vind je aan je linkerhand het Biesven. Even ten noorden van Borkel ligt nog een ven dat Biestven heet, een klein vennetje links van het fietspad van Borkel naar de Malpie bij Valkenswaard. En in de buurt van Duizel ligt ook nog een Biesven. Dit laatste ven ligt aan de Biesvenweg, een weg die evenwijdig loopt aan de afrit van de E3 (A 67) naar het gelijknamige strand. Aan het eind van de afrit links en even verder weer links. Dit Biesven is nu als visvijver in gebruik.

Bunderkensven

Naar de plaats van het Bunderkensven is lang gezocht. Via noest speurwerk en het aanboren van allerlei bronnen is de plaats eindelijk teruggevonden. Eerst werd vermoed dat een paar vroegere vennetjes aan de Bunderse straat in Tilburg de naamgevingsbronnen waren voor deze straatnaam, maar later bleek dat het Bunderkensven veel dichterbij ligt, n.l. in Waalre ruwweg tussen het Blokvenlaan en de Eikenlaan, in de buurt van de speeltuin ‘de Klimbim’. De buurt heette vroeger de Buunders. Niet alleen op de kaart was het flink zoeken geblazen, maar ook in het terrein is het lastig te vinden. Komend vanaf de Willibrorduslaan sla je bij het gemeentehuis de Molenvenlaan in. Aan het eind rechtsaf; hier ligt een ven, vermoedelijk het Jantjensven. Rechts aanhouden tot je bij een bank komt, dan rechtsaf, de blauwe paaltjes volgen. Tweede pad links en je komt even later langs … een verborgen tennisveld, dat midden in het oude ven ligt. Als je iets verder loopt, zie je in ’t bos een aantal poelen, eilandjes en schiereilandjes. Dit is het restant van het Bunderkensven. Het is ook bereikbaar via de Blokvenlaan en het pad naar de gemeentekwekerij.

Diepmeerven

Of ook wel het Diepe Meerven ligt vlak langs de A2 tussen de afslagen Valkenswaard en Leenderheide. Het ligt midden op de zgn ‘Groote Heide’. Bij het Diepe Meerven hoort nog een ander ven, n.l. het Droge Meerven, wat er naast ligt. Het Droge Meerven – de naam zegt het al – heeft niet veel water. Het is een moerassig gebied met biezenbegroeiing. Het Diepmeerven heeft nog een flinke oppervlakte water, hoewel je kunt merken dat ook dit ven langzaam verdroogt. De hut van Mie Pils is een goed uitgangspunt voor een fietstocht. Het viaduct over en dan het eerste fietspad rechtsaf. Er lopen diverse fietspaden over de heide. Bij een klein ven midden op de heide langs het fietspad staat een bank. Stap hier even af en loop over een knuppelbruggetje dat je met droge voeten over het Droge Meerven voert, en volg het pad tot het Diepmeerven. Vanaf Heeze, via Heezerenbosch loopt het fietspad er ook langs, maar dan in omgekeerde richting.

Eendenven

Dit ligt dicht bij het Zwanenven, maar mist de waterlelies en het riet, maar heeft als compensatie een populatie eenden (!), een picknicktafel en banken. Voor wie eendjes voeren eindeloos is gaat naar het Eendenven. Vaders en moeders met kinderen, opa’s en oma’s met de kleinkinderen, óp naar het Zwanenven en het Eendenven. In een natuurpark hoort vanzelfsprekend een natuurleerparkroute met allerlei wetenswaardigheden over de vennen en hun bewoners, zoals salamanders en padden; de kleur van het water, de heide en het stuifzand. Alles is er aanwezig, maar niet al te uitgestrekt. Natuur in miniatuur. Wat minder in het wild, maar aardig om te zien is de kinderboerderij, aan het einde van een grote waterplas. Dit is geen ven, maar is vroeger ooit uitgegraven. Aan de graafmachine is de naam IJzeren Man ontleend. Ben je meer een liefhebber van een stevige wandeling? Een héél erg stevige? Neem dan (een stuk van) het Pelgrimspad, dat ook door het park loopt. Dit langeafstandswandelpad loopt van Amsterdam tot Santiago de Compostela in Spanje. Even doorstappen, maar na drie tot vier maanden ben je er… Het Nederlandse deel eindigt bij het Belgische Visé, net over de grens in Limburg.

Eijerven

Dit ven ligt in het landgoed Valkenhorst ten noorden van de weg Valkenswaard-Leende en ten westen van de A2. Het ven heeft zijn naam gekregen door zijn vorm, evenals het in de buurt gelegen Brilven, dat uit twee gedeelten bestaat, die met elkaar verbonden zijn door een smalle reep water. Het Eijerven lag vroeger zowel in de gemeente Heeze als in de gemeente Leende, omdat de vroegere gemeentegrens er dwars doorheen liep. Een leuk startpunt is de parkeerplaats aan je rechterhand tussen Valkenswaard en Leende, aan het begin van het Leenderbos. Begin met een ijsje van de ijscowagen die hier ’s zomers in het weekend staat. Als je het fietspad volgt dat naar Heeze loopt, zie je na pakweg 2 km. het Eijerven aan de rechterhand liggen, zo’n 500 m. voor het viaduct over de A2. Iets eerder op de route vind je een (picknick) tafel met een tot dromen uitnodigend uitzicht over de hei.

Grevenschutven

Het Grevenschutven ligt ongeveer midden in de driehoek Valkenswaard-Leende-Aalst. Een klein stukje ten westen van de A2 naar Maastricht en ongeveer halverwege de hut van Mie Pils en restaurant Jagershorst aan de weg Valkenswaard-Leende. Het ven heeft een verbinding met de visvijvers die oostelijk van Valkenswaard liggen. Hier stroomt de Tongelreep doorheen. Een riviertje werd vroeger vaak door een ven geleid omdat het water in de vennen van nature voedselarm is en zodoende weinig te bieden heeft voor de vissen. Een beek of riviertje is wel voedselrijk, vandaar. De vis was nodig voor de vrijdagse vastendag, vandaar dat de natuur een handje geholpen werd door de geestelijkheid en de adel om de visstand te verbeteren. Het water van de Tongelreep wordt ook nu nog naar het ven geleid, waar het geschut of opgestuwd wordt. Er is een viskwekerij met een stelsel van sloten, stuwen en visvijvers, die samen met het ven één complex vormen. De visvijvers zijn poelen die honderd jaar geleden uitgediept zijn. Het ven is veel ouder en staat al op oude kaarten rond 1600 aangegeven. Omdat Greven ook ‘van de graaf’ kan betekenen en een schut een stuw of sluis is, leek de naam Grevenschutven erg verklaarbaar, maar de IVN Valkenswaard hiep me uit de droom. De naam Grevenschutven is een verbastering van ’s Grevers hut ven, het ven bij de hut (= herberg) van de familie Grever. De visvijvers zijn nu natuurgebied geworden. Sommige zijn te voet bereikbaar vanaf de weg Valkenswaard – Leende of Valkenswaard – Eindhoven. Het kost wat moeite om je weg te vinden, maar het is een mooie pittige wandeling. Het Grevenschutven zelf is niet toegankelijk.

Gulbergsven

Het Gulbergsven ligt achter het bedrijventerrein Eeneind II van Nuenen. Vanaf Geldrop richting Nuenen bij Eeneind II rechtsaf (Gulberg) en dan de weg volgen totdat je bij het vroegere compostbedrijf van de VAM komt. Rechts een golfterrein, aan de linkerhand zie je het mooie ven liggen. Het terrein zelf is een vogelreservaat en is niet vrij toegankelijk maar de omgeving zelf is mooi genoeg. Behalve vogels hoor je hier ’s zomers vooral de vele kikkers kwaken in het ven. Het ven is genoemd naar de plaatselijke naam Gulle Berg. Gulzand betekent stuifzand. De zandverstuivingen zijn hier naar genoemd en het uitgestoven ven heeft de naam Gulbergsven gekregen. Breng je toevallig een bezoek aan het Dierenrijk dan is het maar een klein eindje omrijden om het ven te bezoeken.

Hasselsven

Er is niet één Hasselsven, maar er zijn er een heleboel. In het Leenderbos, vlakbij de buurtschap Bruggerhuizen ligt een zevental vennen, die de Hasselsvennen heten. De naam is waarschijnlijk afgeleid van hasselt, wat een oude schrijfwijze is voor hazelaar. Als je van Leenderstrijp het fietspad (Bruggerdijk) naar Bruggerhuizen – een buurtschap ten zuiden van Valkenswaard – neemt, zie je aan je linkerhand een heideveld waar deze Hasselsvennen liggen. Maar eerst kom je in de buurt van het Klein Hasselven, dat ook wel Klokven genoemd wordt. Het is niet zo gemakkelijk te vinden. Ga bij wandelknooppunt 51 richting knooppunt 58 en je komt in de buurt. Het ligt in een heideveldje. Dit klein Hasselven is een van de meest bijzondere vennen in Brabant. Het is een zgn. ringven. In het midden ligt er een eiland van levend hoogveen, waaromheen een smalle ring van water loopt. Het ven is waarschijnlijk ontstaan uit een pingo, een grote ondergestoven ijsmassa uit de ijstijd, die later gesmolten is. J.H. de Bruin vertelt in het boekje ‘vennen in Noord-Brabant’ dat vroeger in oorlogstijd de klokken verstopt werden. Om gezoek door de soldaten te voorkomen werd het gerucht verspreid dat ze in het ven gegooid waren. Volgens een legende kun je bij het ven in de kerstnacht de klokken horen luiden. Vandaar de tweede naam Klokven. In de buurt van de Hasselsvennen lopen ook diverse paaltjesroutes over de hei en door het bos.

Henneven

Dit ven ligt op het zuidelijke gedeelte van de Strabrechtse heide tussen Heeze en Someren. Het ligt in een beschermd natuurgebied en is niet vrij toegankelijk. Wel loopt er vanaf de parkeerplaats de Schaapskooi bij Heeze een rondwandeling in zuidoostelijke richting langs de bosrand waardoor je na 30 min flink doorstappen dicht bij het Henneven komt. Even van de route afwijken, links een pad in en je staat aan de rand van het natuurgebied. Het ven is jammer genoeg alleen met behulp van een kijker te zien. De rondwandeling voert overigens verder door een mooi heidelandschap. Je kunt ook vanaf de Somerenseweg de hei over, dan kom je aan de andere kant van het Henneven, dat van hieruit ook alleen met de kijker te zien is. Dit pad is echter gesloten in het broedseizoen en het vogeltrekseizoen, resp. van 15/3 tot 15/7 en van 15/10 tot 15/11. Bij een Henneven hoort ook een Hanenven, zou je denken. Dat is er ook, maar ligt ver weg op het landgoed Gorp en Rovert in de gemeente Goirle. Verder weten we niet veel van het Henneven. Ook niet hoe het aan zijn naam komt. Wel is het opvallend dat het naastgelegen bos de Hoenderboom heet.

Klein Huisven

Dit ven ligt wat verscholen in de hoek tussen twee autowegen, de A 67 naar Venlo en de A2 naar Maastricht, ruim een kilometer ten zuidoosten van het kruispunt Leenderheide. Het ven speelt wat verstoppertje, ook op de kaarten, want het verdwijnt af en toe. In natte tijden, zoals in de herfst en winter, stijgt het waterpeil flink en is het ven duidelijk te zien aan de linkerhand als je van de hut van Mie Pils in Aalst het viaduct over gaat en via het fietspad door de Grote Heide naar Genoenhuis bij Geldrop fietst. In een erg droge zomer kan het gebeuren dat het ven helemaal droog ligt. Op sommige kaarten staat het dan ook als een moeras aangegeven. Deze variabele waterstand komt omdat de bodem waterdoorlatend is en geen afsluitende leemlaag heeft, iets wat bij veel andere vennen in Brabant wel voorkomt. De naam Klein Huisven veronderstelt dat er ook een Groot Huisven is. Dit was er ook, maar is helaas verdwenen, zoals zovele vennen in Brabant. De oorzaak hiervan is de waterwinning en de ontginning van de heide voor de landbouw. Het Groot Huisven lag aan de andere kant van het fietspad, achter de bossen, en is al tijden geleden ‘gepromoveerd’ tot weiland. De ontginningsboerderij “t Huisven” die midden op de Grote Heide ligt en de Huisvense weg in Heeze herinneren nog aan dit grote ven. De Huisvennen waren vroeger gereserveerd voor de kasteelheer van Heeze en zijn waarschijnlijk aan hun naam gekomen omdat zij bij het “huis” (lees: kasteel) hoorden. Ook tussen Oisterwijk en Boxtel ligt ten noorden van het natuurreservaat de Kampina een aantal vennen die “de Huisvennen” heten.

Kanunnikesven

Het Kanunnikesven ligt vlak bij het Kanunnikensven. Hè hoe kan dat nou? Dat zit zó: Het Kanunnikesven is het ven dat vlakbij in het bos achter de wijk Schuttersbosch ligt. Het Kanunnikensven (met een extra n) is de straat in onze wijk. Ze liggen maar een paar honderd meter van elkaar af. Het Kanunnikesven is een bijzonder ven. Middenin ligt een eiland en het aparte hiervan is dat het bestaat uit levend hoogveen, een van de weinige plekken in Brabant waar dit nog voorkomt. Het bestaat uit veenmos, dat van boven aangroeit en van onderen afsterft en zo hoogveen vormt. Het mosdek groeit maar 1 à 2 cm per jaar. Omdat het een eilandje is en het sponsachtige veenmos voor 90% uit water bestaat is het niet beloopbaar, want je zakt erin weg. Daardoor kan het ongestoord groeien en ontstaat er zo een unieke en zeldzame vegetatie. Vooral ´s winters kun je met een kijker het mosplantje goed zien. Een van de weinige andere vennen met levend hoogveen is het Klein Hasselsven in het Leenderbos. Het water in het ven is voedselarm, waardoor er ook bijzondere planten kunnen groeien, die je elders niet vindt, maar die aan de schrale omstandigheden genoeg hebben om het te kunnen uithouden. In voedselrijk water vind je slechts algemeen voorkomende planten. Wat dat betreft is het net zo als bij de mens. In voedselrijke streken kan iedereen wel aan de kost komen en barst het van de mensen. Het wordt pas moeilijk als er weinig te vinden is, dan vind je de echte survivals. De overlever die het daar uithoudt moet wel iets bijzonders hebben.

Maar weer terug naar het ven. Het is pas in 1948 als waardevol natuurgebied ontdekt. Het was toen eigendom van Philips en is later geschonken aan het Brabants Landschap. In het ven zitten verschillende kikkersoorten, zoals de bruine en de groene kikker, de heidekikker en de gewone pad. In het water zwemt de Oost-Amerikaanse hondsvis en de eveneens uitheemse zonnebaars. Hoe het ven aan zijn naam komt is voor tweeërlei uitleg vatbaar. Sommigen zeggen dat het genoemd is naar de veenbes, een rode, eetbare bes, die hier vroeger veel voorkwam en in de volksmond kanunnikes werden genoemd. Anderen wijzen op het feit dat het ven vroeger door het Kanunnikesklooster te Veldhoven als visvijver is gebruikt. Het ven van de Kanunniken dus. Wat was er eerst? Wie het weet mag het zeggen. Vennen die vroeger als visvijvers dienden werden ooit wel eens ´geholpen´ om wat voedselrijker te worden, waardoor er meer vis in kon leven. Soms werd er een beekje doorheen geleid, of groef men er sloten naar toe, waardoor er ´vreemd´ voedselrijk water in het ven terecht kwam. Ook naar het Kanunnikesven zijn vroeger slootjes gegraven, waardoor er nu op de bodem een laag modder ligt in plaats van fijn zand. Het water dat er nu nog in komt is – behalve regenwater – alleen grondwater uit de omringende zandlagen en voedselarm. Het water is voor een ven vrij diep. ´s Zomers schommelt het tussen de 1 à 1½ meter en ´s winters natuurlijk een paar decimeter meer. Tja, wat is er nog meer te vertellen over het ven. Je kunt er beter niet je hond in uitlaten, hoe leuk die het ook vind om een stok op te vissen, want pies en poep zorgen voor voedselrijk water en daar moet het ven het nu net niet van hebben. Voor de rest: veel kijk- en wandelplezier. Er loopt een voetpad rond dus je kunt het ven en het eiland van alle kanten bekijken. Ook de andere twee vennen in het zelfde bos zijn een bezoekje waard. Het Rietven (aan de andere kant van het grote bospad dat langs het ven loopt) is veel kleiner. In het Karperven dat je meer in de richting van het knooppunt Leenderheide moet zoeken bloeien ´s zomers de waterlelies. Het is wat moeilijker te vinden, maar volg de uitgezette route met blauwe markeringen, die er vlak in de buurt komt.

Kraanven

Er liggen twee kraanvennen op de Leenderhei. Je kunt ze makkelijk vinden als je van de Achelse Kluis over het asfaltpad in de richting van het Leenderbos gaat. Na het eerste bos zie je aan je linkerhand eerst het Klein Kraanven en even later aan je rechterhand het Groot Kraanven. De vennen danken hun naam aan de kraanvogels uit Scandinavië en Rusland die hier op doortocht naar het zuiden konden fourageren. Tegenwoordig zijn er niet veel kraanvogels meer. Ze worden nog wel gesignaleerd in de Peel en op de Strabrechtse heide, waar we o.a. het Kranenmeer vinden. De kraanvennen zijn voedselarm en daardoor kennen ze een beperkte vegetatie. Je kunt de kraanvennen met een bezoekje vereren via diverse wandel- en fietsroutes. Over de Leenderhei lopen een aantal wandelroutes met blauwe, gele en rode paaltjes. Enkele lopen langs de kraanvennen. De infopanelen van staatsbosbeheer wijzen de weg. De Achelse Kluis is een mooi start- en rustpunt, waar je met een heerlijke plaatselijk gebrouwde trappist kunt bijkomen van de wandeling of fietstocht over de hei of langs de vennen.. Ook in de buurt van Ommel (vlakbij Asten) is er een Kraneven. Dit ligt echter in het recreatiecentrum Oostappen en is dus geen typisch Brabants heideven meer.

Lisven

Dat de naam Lis(se)ven bijna net zo vaak voorkomt als de oeverplant zelf is wat teveel gezegd. Ze allemaal beschrijven zou eveneens teveel zijn. Als je een van de Lis(se)vennen wil bezoeken, neem dan de auto, de fiets, de bus of de benenwagen en kijk of er een ven is dat bij je past. Zomaar een greep uit enkele vindplaatsen in de buurt:

  • Het Lisseven in Waalre in het Burgemeester Ossepark, tussen de Koningin Julianalaan en de Hoge Duinlaan. De Lissevenlaan is hier naar genoemd. Het is een mooi ven en in de omgeving zijn diverse korte wandelroutes door de bossen uitgezet.
  • Het Lisseven te Best. Dit ven ligt ingekapseld tussen de Eindhovense weg, de A2 naar den Bosch, de A 58 naar de Kennedylaan en het Eindhovens kanaal. Het valt niet zo op tussen de grote zandafgravingen die er inmiddels allemaal in de buurt liggen, zoals de Ekkersweijer, Aquabest en de surfplas bij de nabijgelegen golfbaan.
  • Het Lisven op de Strabrechtse Heide, ten noorden van de weg van Heeze naar Someren. Je moet het zoeken in de buurt van het Beuven, dat het grootste ven van Nederland is. Het is een klein ven naast het Starven.
  • Het Lisven op de Molenheide (een deel van de oude Mierlose heide), ten zuiden van de weg van Geldrop naar Mierlo. Tegenover de militaire erebegraafplaats een zandweg inslaan, kort voor de scherpe bocht rechtsaf en daarna linksaf.

Meerbergsven

Ra ra welk ven heeft de straatnamencommissie hiermee bedoeld? Is dit het Meelbergsven of misschien het Meertjesven? Het Meerbergsven is waarschijnlijk een verbastering van Meelbergsven. Dit ven ligt aan de Maastrichterweg in Valkenswaard, aan je rechterhand als je naar België rijdt, net even voorbij restaurant de Taamvenhoeve en vlak voor de afslag naar Schaft. Het bestaat eigenlijk uit een paar bij elkaar gelegen vennen. De naam is ontleend aan de ‘meelberg’. Meel is een oude naam voor fijn geel zand dat men afgroef voor de aanleg van wegen en voor fundering van boerderijen. Meel of Meijl betekent ook grens. Vroeger lag er aan de Dommel die er vlak bij stroomt een grote blauwe grenssteen die de grens aangaf tussen Valkenswaard en Schaft. Op de oude topografische kaart van honderd jaar geleden wordt het ven echter niet genoemd. Wel het er naast gelegen Eereven, dat nu verdwenen is. Het Meelbergsven is particulier bezit en er staat een hek omheen, zodat het niet vrij te bezoeken is. De naam Meertjesven lijkt wel wat op Meerbergsven, hoewel ik niet geloof dat de straat naar dit ven genoemd is. Het Meertjesven is een mooi ven dat je kunt vinden door vanaf de weg naar Valkenswaard bij de Treeswijkhoeve rechtsaf te slaan. Aan het eind van de verharding bij een vijfsprong ligt aan de rechterkant het ven.

Raatven

Het Raatven (vroeger ook wel geschreven als Raadven) ligt aan de Valkenswaardse weg in Aalst-Waalre. Schuin tegenover de Treeswijk hoeve. Het Raatven is een mooi rond ven. Veel ronde vennen danken hun vorm aan een pingo. Een pingo was in de ijstijd een reusachtig brok ijs dat onder het zand gestoven was. Een lage zandbult met een kern van ijs. Door het smelten van het ijs ontstonden er later vennen. Vaak nog met de resten van de oude zandbult er omheen. Veel vennen zijn genoemd naar het gebruik wat er van gemaakt werd. Zo werd bij het Galgenven recht gesproken en de veroordeelde terechtgesteld. Of het Raatven/Raadven ook een plaats was die we moeten zien als een plaats die vroeger gebruikt werd voor overleg is niet duidelijk.

Schaapsloopven

Het Schaapsloopven ligt in het industrieterrein ‘de Schaapsloop’ in Valkenswaard. Dit vind je ten noordwesten van het Leenderbos, aan de andere kant van het riviertje de Tongelreep, dat vanuit België richting Eindhoven stroomt. Het ven heeft zijn naam te danken aan de schapen die vroeger op de heide gehouden werden. Voordat de schapen geschoren werden moesten ze gewassen worden en dat gebeurde in het ven. Ook andere vennen werden op deze manier gebruikt, zo zijn onder meer het Witven en het Wasven op de Strabrechtse heide aan hun naam gekomen. Een andere oorsprong van de naam zou kunnen zijn dat vroeger de schapen vanaf het dichtbij gelegen Scheperseind (scheper = schaapherder) langs het ven naar de heide werden gedreven. Wie het ven wil bezoeken kan tegelijk een leuke natuurwandeling maken. Op een industrieterrein? Jawel. Langs de Kennedylaan in Valkenswaard ligt een wandelpark, dat eigenlijk meer een natuurpark is. Hier liggen tussen beplante stuifduinen twee vennen die door een smal pad van elkaar gescheiden zijn. Samen vormen ze het Schaapsloopven. In het grootste staat nog veel water, het kleinste is aan het verlanden en begroeid met allerhande biezen en struiken. Zeer geschikt voor een bezoekje met de kinderen.

Vlasven

De naam Vlasven wijst op het gebruik om vroeger vlas in het ven te ‘roten’. Dat is het van elkaar weken van de vlasvezel, voordat er linnen van geweven wordt. Ook tussen Veldhoven en Waalre liggen in de bossen aan de Volmolenweg enkele vennen – de Vlasrootvennen – die naar dit gebruik verwijzen. Het Vlasven lag op de voormalige Knegselse Heide. Van het oorspronkelijke Vlasven is er door de vroegere ontginnningen en de daling van de grondwaterstand helaas niets meer over gebleven, evenals de andere vennen die daar lagen, met namen als Vosven en Huilven. Vanuit Hoogeloon richting Knegsel is het een kilometertje voorbij de buurtschap Broekenseind op de wegsplitsing van het Urnenveld met de Ekkersrijte. Bij de splitsing staat een bankje. Daarop zittend kijk je uit over de weilanden en het vroegere Vlasven, waarop nu de koeien lopen. Alleen een laaggelegen stuk herinnert nog aan het ven. Je kunt er mijmeren over de straatnamen. Rijte of rit betekend stroompje en Ekkersrijte is dus een stroompje dat door de akkers liep, en waarschijnlijk vroeger ook door het ven. Het Urnenveld verwijst naar de grafheuvels uit de bronstijd die in deze omgeving liggen.

Vluttersven 

Ook het Vluttersven bestaat niet meer. Het was vroeger een langgerekt ven op de Knegselse Heide in de buurt van het gehucht Toterfout bij Oerle. Als je vanaf Oerle langs de molen bij Hoogeind rijdt, kom je op de wegkruising van de Kleine Vliet met de Grote Vliet. Een klein stukje over het zandpad doorrijden (let op het nostalgisch oude boerderijtje) tot aan het einde van het bos en dan zie je links een paar honderd meter verder een laaggelegen stuk land. Dit is het vroegere Vluttersven. Het voorste stuk bouwland ligt nu droog, maar het achterste stuk is een natuurgebied dat nu langzaamaan weer vernat wordt. De straatnamen verwijzen nog naar het ven. Vlut en vliet zijn allebei afgeleid van vloeien, vlotten of vlieden. Om de visstand te verbeteren werd vroeger vaak het voedselarme venwater ‘bemest’ door er een stroompje door te leiden. Op de Historische Atlas rond 1900 staat er vanaf het Vluttersven nog een zijtak getekend van de Bruggenrijt, een stroompje (nu een slootje) dat vroeger van de Knegselse Heide naar de Zeelster Heide (nu vliegveld Eindhoven) liep. Aan de Grote Vliet staat nog een villa die ‘de Vlut’ heet.

Vrijkensven 

Dit ligt vlak bij het Wolfsven en ligt ook op het terrein van het recreatiepark het Wolfsven, maar dan aan de uiterste oostkant. Komend vanaf Geldrop even voorbij de TV-toren linksaf en even later weer linksaf de bossen in, aan het einde van de Eksterlaan. Er liggen een aantal bungalows en een enkele villa aan het ven en er staat een brandtoren naast. Kan niet missen. Van dit ven heb ik de betekenis van de naam eerst niet kunnen vinden. Is het een verbastering van Vleikensven, zoals een oude Mierlonaar in de buurt het noemde? Dat lijkt niet onaannemelijk, want vlei is een oude naam voor (water)vlakte. Hoe is het Vrijkensven dan aan zijn naam gekomen? Sjef Vrijken uit het Berkven heeft dit raadsel voor me opgelost. Hij is in oude archieven gedoken bij het zoeken naar de herkomst van zijn naam en heeft en passant de betekenis van het Vrijkensven achterhaald. Vrijken komt niet van vrij, maar van Vreek, dat op zijn beurt weer afgeleid is van Vredewijk. Een vredewijk was de plaats waar vroeger een volksvergadering geschillen beslechtte. “In vrede legde” heette dat. Zo’n volksvergadering had een beetje de status van een rechtbank en een gemeenteraad samen. Het Vrijkensven ligt bij een oud-Germaans middelpunt op de Mierlose Heide tussen Mierlo en Geldrop, waar een urnenveld en twee heuvelrijen – die duidelijk ooit tot een plaats van samenkomst hebben gediend – allerlei voorstellingen uit vroeger tijden bij ons wakker roepen, want op deze heide ligt behalve het Vrijkensven ook het Galgeven. De plaats van rechtspraak en de plaats van terechtstelling lagen kennelijk niet ver van elkaar vandaan. Ook in Eindhoven is er waarschijnlijk een Vredewijk geweest. De naam van de huidige Vrijstraat die in de 14e en de 15e eeuw nog als Vrijc(k)straet geschreven werd, is hiervan waarschijnlijk afkomstig. (Bronnen: “den Meijerlese koerier” en “Brabants Heem”, 1950) Vlak bij het ven loopt ook nog een wandelroute met blauwe paaltjes.

Wolfsven

Het Wolfsven is gemakkelijk te vinden. Als je van Geldrop naar Mierlo rijdt ligt het aan de linkerkant van de weg. Gewoon de borden ‘Wolfsven’ volgen, want het ven is nu een zwembad geworden, compleet met bungalows, camping, midgetgolf en dagrecreatie. Op een zomerse dag het ven verkennen is dus goed te combineren met een dagje uit. Er zijn verschillende recreatieplassen, maar als je na de ingang linksaf gaat, dan is de achterste hoefijzervormige plas waarschijnlijk het originele Wolfsven. De naam bestaat al vanaf 1315, toen de Heer van Mierlo het in zijn testament vermaakte. De naam was toen nog Wolfaardsven, genoemd naar Wolfaard of Wolfert. Dat er ooit een jonge wolf op het eilandje in het ven gevonden zou zijn, hoort tot de legenden van de streek. Een ander, minder bekend Wolfsven ligt vlak bij de Achelse Kluis, net over de grens met België. Ernaast ligt het Kerkven, dat zijn naam ontleent aan de kerk (de voorloper van de Achelse Kluis), waarvan de complete fundering met vloer en al nog steeds in een bosje ligt. Er staat ook nog een groot houten kruis. Ga vanaf de Kluis richting de Leenderhei op en neem het eerste (lemen) fietspad rechts. Na een kilometer rechtsaf, een bord verwijst naar de oude kerkplaats. Daar aangekomen rechtsaf en je komt bij het ven. Een mooie cultuurhistorische wandeling of fietstocht, te combineren met een bezoek aan de Achelse Kluis, compleet met winkel, restaurant en een heerlijke trappist.

Zwanenven

Waaraan denk je bij de naam Zwanenven? Aan een heldere plas in het bos met hier en daar een plukje riet, een eilandje, veel witte waterlelies en een mooie zwaan in het midden? Precies zó ziet het Zwanenven eruit. Alleen de zwaan kan ik niet blijvend garanderen. Erg mooi, maar weer op een andere manier dan b.v. het Berkven. Minder ruig. Waar je het zoeken moet? In Weert, langs de Zuid-Willemsvaart, ter hoogte van sluis 16 bij het zwembad ‘de IJzeren Man’, niet te verwarren met het zwembad met dezelfde naam bij Vught. In een natuurpark met groen en blauw gemerkte wandelroutes liggen 3 vennen, het Zwanenven, het Eendenven en het G… nee niet het Ganzenven, dat zou te mooi zijn, dat ligt bij Oss, maar het Geurtsven.

Kees van Vessem (bijgewerkt, jan 2016)